Mięsak histiocytarny i histiocytoza złośliwa u psów

Histiocyty to komórki białe będące tkankowymi komórkami żernymi, współdziałającymi w stanie zapalnym. Zlokalizowany/pojedynczy mięsak histiocytarny i rozsiany mięsak histiocytarny/złośliwa histiocytoza to stosunkowo rzadkie nowotwory psów, występujące jednak stosunkowo częściej u berneńskich psów pasterskich, rottweilerów, flat coated retrieverów i golden retrieverów

Zlokalizowany mięsak histiocytarny (pojedyncze guzy) dotyczy najczęściej śledziony, węzłów chłonnych, płuc, szpiku kostnego, skóry, mózgu i okolic stawów kończyn. Rozsiany mięsak histiocytarny jest chorobą uogólnioną, szybko postępującą w wielu tkankach/narządach takich jak śledziona, węzły chłonne, płuca, szpik kostny i skóra. 

Mięsak histiocytarny zazwyczaj jest bardzo agresywny klinicznie, nacieka intensywnie tkanki otaczające (powoduje ich uszkodzenie) i bardzo często daje przerzuty odległe (ogniska w innych tkankach odległych od guza pierwotnego). 

Mięsak histiocytarny - objawy
Przyczyna choroby jest nieznana, najprawdopodobniej kluczową rolę odgrywają czynniki genetyczne. Dla berneńskich psów pasterskich wprowadzany jest wstępny test genetyczny. Zapewne będziemy mogli zaproponować go wkrótce naszym pacjentom. 

Pierwsze objawy choroby są niespecyficzne: niechęć do jedzenia, utrata masy ciała i apatia. Następne objawy zależą od umiejscowienia guzów w organizmie, tj. w przypadku umiejscowienia zmian w płucach jest to kaszel i duszność, przy guzach mózgu drgawki, zaburzenia równowagi czy prażenia/niedowłady kończyn, przy guzach okolicy stawów kończyn występuje oczywiście kulawizna. 
Mięsak histiocytarny - rozpoznanie
Rozpoznawanie mięsaka histiocytarnego opiera się o: 
  • badanie cytologiczne materiału pobranego w czasie biopsji cienkoigłowej; igła używana do takiej biopsji ma średnicę 0,45-0,7 mm; w przypadkach zmian w narządach wewnętrznych biopsja musi być wykonana pod kontrolą USG: niekiedy taka biopsja wymaga uspokojenia farmakologicznego,
  • badania histopatologicznego materiału uzyskanego w czasie biopsji gruboigłowej lub zabiegu chirurgicznego, 
  • niekiedy postawienie rozpoznania wymaga wykonania badania immunohistochemicznego - z użyciem przeciwciał monoklonalnych oznaczane są specyficzne cząstki na powierzchni komórek nowotworowych. 
  • dodatkowo wykonywane są jeszcze inne badania służące ocenie stanu pacjenta i zaawansowania choroby nowotworowej: badanie krwi, moczu, badanie RTG klatki piersiowej, USG jamy brzusznej i czasami badanie szpiku kostnego. 
Mięsak histiocytarny - leczenie
Leczenie mięsaka histiocytarnego uwzględnia różne sposoby postępowania:
  • usunięcie chirurgiczne zmiany i/lub napromienianie/radioterapia okolicy zmiany jest właściwym postępowaniem, jeśli nowotwór jest zlokalizowany, nie dał uchwytnych przerzutów,
  • postępowanie chirurgiczne nie poprawia wyników leczenia dla mięsaków histiocytarnych rozsianych/histiocytozy złośliwej,
  • z powodu bardzo wysokiego potencjału przerzutowego, najczęściej zalecana jest chemioterapia onkologiczna uzupełniająca zabieg chirurgiczny; chemioterapia onkologiczna jest jedyna metodą leczenia dla rozsianego mięsak histiocytarnego/histiocytozy złośliwej; podstawowym lekiem wykorzystywanym jest LOMUSTYNA podawana doustnie; badanie jest też kilka innych leków, ja, na razie brak wyraźnych rekomendacji do ich stosowania. Odpowiedź na chemioterapię zazwyczaj nie przekracza 100 dni. Niektóre osobniki przeżywają znacznie dłużej.  
Mięsak histiocytarny - rokowanie
Rokowanie dla mięsaków histiocytarnych jest na ogół niepomyślne. Pojedyncze guzy skóry/tkanki podskórnej usunięte z marginesem tkanek zdrowych rokują najlepiej. Niektóre z tych nowotworów nie nawracają, jednak przerzuty nowotworowe pojawiają się w aż 60% przypadków. 
Psy ze zmianami śledziony, wątroby, płuc przeżywają do kilku tygodni. Psy z mięsakami histiocytarnymi okołostawowymi rokują niepomyślnie. Czas przeżycia po amputacji wynosi 6 miesięcy, a przerzuty występują u 90% pacjentów.
Chemioterapia onkologiczna znacząco wydłuża życie pacjentów z mięsakami histiocytarnymi. 
 
dr n. wet. Dariusz Jagielski

onkolog weterynaryjny



Absolwent Wydziału Medycyny Weterynaryjnej Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie.
Członek Europejskiego Stowarzyszenia Onkologii Weterynaryjnej. Uczestnik i wykładowca licznych sympozjów weterynaryjnych (w kraju i za granicą).
Autor licznych publikacji z dziedziny onkologii weterynaryjnej. Przez ponad 10 lat był wykładowcą akademickim (zajmującym się onkologią i hematologią weterynaryjną), a przez ponad 4 lata – przewodniczącym Sekcji Onkologii Polskiego Stowarzyszenia Lekarzy Weterynarii Małych Zwierząt. Wykładowca podyplomowych studiów specjalizacyjnych dla lekarzy weterynarii.